Trwa ładowanie...

 

Trwa zapisywanie na newsletter...

Europejskie Ugrupowania Współpracy Terytorialnej

Realizacja wspólnych przedsięwzięć przez podmioty z kilku państw członkowskich wymaga pogodzenia odmiennych narodowych przepisów prawnych. Ułatwieniem dla podmiotów prowadzących współpracę mogą okazać się istniejące ponadgraniczne ugrupowania. Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej (EUWT), jako instrument prawa UE, służy tworzeniu sformalizowanych grup współpracy. Ugrupowania mogą być wykorzystane w ramach współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej przez podmioty z różnych państw.

Podstawa prawna

Możliwość tworzenia EUWT pojawiła się wraz z przyjęciem rozporządzenia (WE) nr 1082/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 roku w sprawie europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej (rozporządzenie 1082/2006 o EUWT). Wprawdzie dokument ten ma charakter aktu wiążącego i bezpośrednio obowiązującego, jednak jego art. 16 wprowadza obowiązek ustanowienia przez państwa członkowskie przepisów, które zapewnią skuteczne stosowanie tej regulacji wspólnotowej.

W Polsce funkcjonowanie EUWT reguluje ustawa z dnia 7 listopada 2008 roku w sprawie europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej (ustawa EUWT). Ustawa umożliwiła zakładanie ugrupowań na terytorium Polski i udział polskich podmiotów w EUWT mających siedzibę za granicą.

W dniu 17 grudnia 2013 r. przyjęto rozporządzenia (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1302/2013 zmieniające rozporządzenie 1082/2006 o EUWT. Obecnie państwa członkowskie Unii Europejskiej pracują nad dostosowaniem swoich przepisów do zmian wprowadzonych na poziomie  UE.

W Polsce prace nad zmianą przepisów dotyczących EUWT prowadzi Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, które przygotowało projekt założeń nowelizacji ustawy o EUWT.

Cel wprowadzenia EUWT

Doświadczenia w stosowaniu istniejących instrumentów współpracy terytorialnej wykazały, że państwa członkowskie, a w szczególności władze regionalne i lokalne, zmagają się z szeregiem trudności, będących efektem zróżnicowanych systemów prawnych.

EUWT dążą do zmniejszenia tych trudności, a w efekcie ułatwienia i wzmocnienia działań w zakresie współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej.

Zastosowanie tego instrumentu prawnego ma doprowadzić do osiągnięcia długoterminowych i strategicznych celów spójności społecznej i gospodarczej, o których mowa w art. 159 akapit trzeci Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (WE).

Charakterystyka EUWT

Ugrupowania wyposażone są w osobowość prawną, a w konsekwencji również w pełną zdolność do czynności prawnych. W szczególności oznacza to, że EUWT mogą nabywać i zbywać ruchomości i nieruchomości, a ponad to przysługuje im możliwość zatrudniania pracowników.

W skład EUWT mogą wchodzić:

  • państwa członkowskie;
  • władze regionalne;
  • władze lokalne;
  • podmioty prawa publicznego w rozumieniu art. 1 ust. 9 akapit drugi dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r., tzn. podmioty:
    1. ustanowione w szczególnym celu zaspokajania potrzeb w interesie ogólnym, które nie mają charakteru przemysłowego ani handlowego;
    2. posiadające osobowość prawną;
    3. finansowane w przeważającej części przez państwo, jednostki samorządu terytorialnego lub inne podmioty prawa publicznego; albo takie, których zarząd podlega nadzorowi ze strony tych podmiotów; albo takie, w których ponad połowa członków organu administrującego, zarządzającego lub nadzorczego została wyznaczona przez państwo, jednostki samorządu terytorialnego lub inne podmioty prawa publicznego.

Istnieje również możliwość podjęcia współpracy w ramach EUWT przez podmioty pochodzące z państw nie należących do Unii Europejskiej pod warunkiem, że pozwalają na to systemy prawne tych państw lub umowy międzynarodowe zawarte pomiędzy państwami członkowskimi a państwami trzecimi.

Co do zasady EUWT samo odpowiada za swoje zobowiązania. Odpowiedzialność członków EUWT może być wyłączona w przepisach krajowych.

Zadania realizowane przez EUWT

EUWT wykonuje zadania powierzone mu przez członków, które nakierowane są na ułatwianie i upowszechnianie współpracy terytorialnej w celu osiągnięcia spójności społecznej i gospodarczej na obszarach, na których prowadzona jest współpraca.

EUWT stanowi instrument pozwalający na rozwój współpracy pomiędzy instytucjami z różnych państw członkowskich. Może być wykorzystane przez podmioty publiczne działające na różnych poziomach administracji (władze lokalne, regionalne, centralne). Współpraca prowadzona w ramach EUWT ma charakter zinstytucjonalizowany (EUWT posiada osobowość prawną).

Wyróżnia się cztery typy zadań, która mogą być realizowane przez EUWT:

  1. pełnienie przez EUWT funkcji Instytucji Zarządzającej i/lub Wspólnego Sekretariatu Technicznego w programach Europejskiej Współpracy Terytorialnej;
  2. realizacja projektów współfinansowanych ze środków programów Europejskiej Współpracy Terytorialnej (w ramach wszystkich trzech komponentów tj.: współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej);
  3. podejmowanie innych form współpracy terytorialnej poza systemem finansowania przez WE;
  4. prowadzenie przedsięwzięć finansowanych z innych środków niż programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej. 

Infografika przedstawia rodzaje zadań, jakie wykonuje Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej

Należy podkreślić, że współpracujące podmioty mogą jedynie podejmować działania należące do zadań i kompetencji wyznaczonych im przez prawo krajowe.Spod działalności EUWT wyłącza się natomiast zadania polegające na ochronie ogólnych interesów państwa lub ochronie ogólnych interesów innych organów publicznych. Rozporządzenie wymienia w szczególności uprawnienia policyjne i regulacyjne, a także wymiar sprawiedliwości i politykę zagraniczną. Warto dodać, że – w zależności od ilości podejmowanych zadań – EUWT może przybrać charakter monofunkcjonalny (w celu wykonania konkretnego zadania/realizacji projektu) lub multifunkcjonalny (w celu wykonania szeregu zadań/projektów).

Ustanowienie EUWT

Przystąpienie do EUWT ma charakter dobrowolny i następuje z inicjatywy przyszłych członków danego ugrupowania.

Podmioty tworzące EUWT zobowiązane są w pierwszej kolejności do przygotowania konwencji, zawierającej istotne warunki podejmowanej współpracy. Następnie, na jej podstawie opracowuje się statut, który ma na celu rozszerzenie postanowień konwencji poprzez ustanowienie własnych organów, a także zasad dotyczących budżetu i ponoszenia odpowiedzialności finansowej.

Kolejnym etapem procedury utworzenia EUWT jest powiadomienie państw członkowskich, gdzie mają siedzibę przyszli członkowie, o woli uczestnictwa w ugrupowaniu, co wiąże się z przedstawieniem proponowanej konwencji i statutu. W konsekwencji państwo członkowskie wydaje zgodę na uczestnictwo przyszłego członka w EUWT. W przypadku nieudzielenia zgody, po stronie państwa członkowskiego istnieje obowiązek uzasadnienia podjętej decyzji.

EUWT uzyskuje osobowość prawną w dniu rejestracji lub publikacji statutu zgodnie z prawem krajowym państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba statutowa danego ugrupowania. EUWT z siedzibą na terytorium Polski uzyskują osobowość prawną po uzyskaniu wpisu do rejestru prowadzonego przez ministra Spraw Zagranicznych.

Utworzone w ten sposób ugrupowanie funkcjonuje w oparciu o przepisy:

  • prawa UE;
  • prawa państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba statutowa EUWT – w przypadku spraw nieuregulowanych rozporządzeniem lub uregulowanych nim tylko częściowo;
  • konwencji i statutu – w przypadkach wyraźnie określonych rozporządzeniem.

Co powinny zawierać przepisy krajowe?

Jak wcześniej wspomniano, rozporządzenie nr 1082/2006 o EUWT wprowadza obowiązek ustanowienia przez państwa członkowskie aktów normatywnych, które zapewnią skuteczne stosowanie regulacji dotyczącej ugrupowań. Należy podkreślić, że przepisy krajowe powinny regulować kwestie, które w rozporządzeniu nie zostały rozstrzygnięte.

Zmiany ustawy w sprawie EUWT

Trwają prace nad zmianą polskich przepisów dotyczących europejskich ugrupowań współpracy terytorialnej.

Ustawa z dnia 7 listopada 2008 r. o europejskim ugrupowaniu współpracy terytorialnej (Dz. U. Nr 218, poz. 1390, z 2011 r. Nr 232, poz. 1378 oraz z 2013 r. poz. 1323) wprowadza do polskiego systemu prawnego przepisy unijne dotyczące EUWT. Przepisy prawa UE powołujące ugrupowania zostały zmienione w 2013 r. - odpowiednie rozporządzenie znalazło się w pakiecie regulacji dla realizacji polityki spójności w latach 2014-2020.

W związku z wejściem w życie tych przepisów Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju przygotowało projekt założeń nowelizacji ustawy opierając się na dotychczasowych doświadczeniach, kontynuując wypracowanie dobre praktyki oraz wprowadzając zmiany w obszarach wymagających dopracowania.

Informacje o przebiegu prac nad nowelizacją ustawy znajdują się na stronie BIP Rządowego Centrum Legislacji

Wstecz

Dalej